ΟΙ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

2. ΟΙ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ_watermark (2)

Λάθη στα γραπτά της Νεοελληνικής Γλώσσας: «Το επιχείρημα»

Το επιχείρημα αποτελεί τη θεμέλιο λίθο του κειμένου μας. Μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για επιχειρηματολογικό κείμενο και σκοπός μας είναι η απόδειξη της θέσης μας. Και βέβαια προκειμένου να επιτευχθεί κάτι τέτοιο απαιτείται χρήση της επίκλησης στη λογική, καθώς αποτελεί τον μόνο τρόπο πειθούς με αποδεικτική δύναμη. Απαιτείται επιχειρηματολογία και τεκμηρίωση.

Και εδώ είναι το λάθος. Θέλουμε επιχειρηματολογία. Όχι απλώς ιδέες ατεκμηρίωτες και ατάκτως ερριμμένες, μόνο και μόνο για να φτάσουμε στο επιθυμητό όριο λέξεων.  Επιχειρήματα με καλή δόμηση, που θα προβάλλεται η βασική μας θέση και κατόπιν θα επενδύεται με τις δευτερεύουσες ιδέες  μας, που θα  καταστήσουν αξιόπιστο και συνάμα έγκυρο το επιχείρημά μας, ικανοποιώντας και πείθοντας το βαθμολογητή για τις ικανότητες μας να αποδείξουμε τη θέση μας.

Η έκθεση δεν είναι καθαρά γνωστικό αντικείμενο. Δεν αξιολογούνται οι γνώσεις μας αλλά η ικανότητά μας στη σύνθεση ενός κειμένου, η αφαιρετική μας σκέψη, η κριτική μας ικανότητα, η εκφραστική μας δεινότητα και πάνω απ’ όλα η ικανότητά μας να στηρίζουμε τα πιστεύω μας σε αξιόπιστα και έγκυρα επιχειρήματα.

Η έκθεση δεν είναι «εδώ τα λέμε όλα». Δεν είναι ό,τι καλύτερο να συνωστίζονται  στην παράγραφό μας ό,τι ξέρουμε και δεν ξέρουμε, μόνο και μόνο για να εντυπωσιάσουμε με την ευρυμάθειά μας. Σ’ αυτή την περίπτωση περνάμε στη φάση της «θεματικής πολυδιάσπασης» και το μόνο που πετυχαίνουμε είναι να προβαίνουμε σε μια απλή απαρίθμηση ιδεών και μία αυστηρή μερικές φορές κατηγοριοποίηση που τυποποιεί επικίνδυνα το γραπτό μας, στερώντας του κάθε στοιχείο βιωματικότητας. Το αποτέλεσμα, τραγικό συνήθως.

Τα επιχειρήματά μας δεν αξιολογούνται ποσοτικά αλλά ποιοτικά. Ο βαθμολογητής δεν περιμένει από εμάς απαραιτήτως συγκεκριμένα επιχειρήματα που ενδεχομένως τού έχουν δοθεί ως ενδεικτικές απαντήσεις, αλλά να αξιολογήσει την ικανότητά μας να τα δομήσουμε επαρκώς και να τα παρουσιάσουμε αξιοπρεπώς.  Πάντα βέβαια στα όρια της λογικής και της εγκυρότητας. Επομένως, 2 με 3 επιχειρήματα ανά παράγραφο πιστεύω πως είναι ό,τι καλύτερο. Επιχειρήματα με βάθος και ουσία. Επιχειρήματα που ταιριάζουν στην προσωπικότητα και τα βιώματα ενός μαθητή. Επιχειρήματα που θα έχουν την ταυτότητά του και θα έχουν τη δυνατότητα να πείσουν και πάνω απ’ όλα να αποδείξουν.

(Πρώτη δημοσίευση στο schooltime.gr – Φεβρουάριος 2018)

Άρης Ιωαννίδης, Φιλόλογος

Τροπικότητες

ΕΠΙΣΤΗΜΙΚΗ ΤΡΟΠΙΚΟΤΗΤΑ («επίσταμαι= γνωρίζω καλά- βλ. επιστήμη)/ σχετίζεται με τη βεβαιότητα του ομιλητή

έχει τις εξής διαβαθμίσεις:

  1. Υπόθεση: εάν είχα χρόνο θα το προλάβαινα (συνήθως υποθετική πρόταση με το αν, εάν)
  2. Δυνατότητα: μπορεί να τα καταφέρεις τελικά (έχω τη δυνατότητα, ανεξαρτήτως κατάληξης, συνήθως με το μπορεί +να)
  3. Πιθανότητα: μάλλον θα πετύχει αυτό που θέλει (κοντά στη βεβαιότητα, με το μάλλον ή το πιθανόν)
  4. Βεβαιότητα: σίγουρα θα έρθει, πιστεύω

ΔΕΟΝΤΙΚΗ ΤΡΟΠΙΚΟΤΗΤΑ («δέον» είναι το πρέπον- βλ. επιστημονική δεοντολογία)/σχετίζεται με την προσδοκία πραγματοποίησης όσων λέει ο ομιλητής

έχει τις εξής διαβαθμίσεις:

  1. Επιθυμία: θέλω να πάω διακοπές, δεν αντέχω άλλο (συνήθως θέλω/ επιθυμώ +να)
  2. Ευχή: Μακάρι να τα καταφέρω στις εξετάσεις, Παναγία μου! (συνήθως ας/ μακάρι)
  3. Πρόθεση: σκοπεύω να πάρω καινούργιο αυτοκίνητο (με ρήμα που δηλώνει πρόθεση/σκοπό)
  4. Υποχρέωση: πρέπει να είσαι διαβασμένος για να τα καταφέρεις (συνήθως με το πρέπει/ είναι ανάγκη κ.λπ.)
Κατανομή Χρόνου

Η κατανομή του χρόνου στο μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας

Η κατανομή του χρόνου, κατά την τρίωρη εξέταση, είναι κομβικό ζήτημα. Μαθητές που δεν είχαν στο μυαλό τους ένα χρονικό πλάνο, έχασαν πολύτιμα μόρια, είτε επειδή δεν πρόλαβαν να ολοκληρώσουν τις απαντήσεις τους είτε γιατί τις έγραψαν βιαστικά. Εύκολα μπορεί να «κολλήσει» ένας μαθητής, ιδιαίτερα στο μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας που πάντα εξάλλου εξετάζεται και πρώτο. Για αυτό, έχει ιδιαίτερη σημασίανα φροντίζει ο μαθητής να ολοκληρώνει σε συγκεκριμένους χρόνους, ακόμα και κατά τη διάρκεια της χρονιάς (χωρίς διαλείμματα δηλαδή και καθυστερήσεις). Ιδανικό είναι να γράφει ο μαθητής το τρίωρο κριτήριο στον φροντιστηριακό χώρο, έτσι ώστε και να έχει επίγνωση του χρόνου και να μην καταφεύγει στις σημειώσεις του, πράγμα που συνήθως συμβαίνει όταν γράφει στο σπίτι. Έτσι:

  • Η περίληψη πρέπει να γράφεται εντός 30 -35 λεπτών. Σε περίπτωση ενός δύσκολου κειμένου, μπορεί ο μαθητής να αφιερώσει 10 λεπτά ακόμα, γνωρίζοντας όμως ότι πρέπει να επιταχύνει στη συνέχεια. Εάν φαίνεται ότι υπερβαίνει τα 45 λεπτά, καλύτερα να αφήσει την περίληψη (όση έχει γράψει) και να συνεχίσει.
  • Η άσκηση της παραγράφου -Β1πρέπει να ολοκληρώνεται σε 15 λεπτά (και γενικά, τόσος είναι ο χρόνος συγγραφής μίας παραγράφου). Εάν –το πιθανότερο- εξεταστεί σε άσκηση σωστού λάθους, θα χρειαστεί λιγότερο χρόνο (10 λεπτά) Το κλειδί εδώ είναι να έχει ρίξει μια ματιά στα ερωτήματα πριν ξεκινήσει την περίληψη, ώστε να μπορεί, μελετώντας το κείμενο για περίληψη, να είναι πιο έτοιμος για το σωστό-λάθος.
  • Οι ασκήσεις χρειάζονται 20 λεπτά περίπου, αναλόγως την ευχέρεια του μαθητή. Στις ασκήσεις ξεκινάμε από αυτή που γνωρίζουμε καλύτερα (π.χ. τρόπος ανάπτυξης παραγράφου, λεξιλογική κ.λπ.).
  • Η έκθεση πρέπει να ολοκληρωθεί εντός 1 ώρας και 45 λεπτών. Σε αυτό συγκαταλέγεται και ένα δεκαπεντάλεπτο περίπου στο ξεκαθάρισμα των ερωτημάτων, στον εντοπισμό του επικοινωνιακού πλαισίου, στη διατύπωση ενός σχεδιαγράμματος και της παραγραφοποίησης στο πρόχειρο.
  • Τυπικά, απομένουν 10- 15 λεπτά, για έλεγχο. Δεν φεύγουμε, αλλά ξανακοιτάμε με προσοχή το σύνολο του γραπτού μας: ρίχνουμε μια ματιά στις εκφωνήσεις (π.χ. σε πανελλήνιες έχουν ζητήσει επικοινωνιακό πλαίσιο στην περίληψη, που είναι εύκολο να ξεχαστεί), βλέπουμε εάν απαντήσαμε σε όλες τις ασκήσεις, ξαναδιαβάζουμε την έκθεση προσεκτικά, εάν προλαβαίνουμε και για μια ακόμα φορά τον πρόλογο –επίλογο. Γενικά, εάν δεν μας πάρουν από τα χέρια το γραπτό, δεν φεύγουμε!