Ίντερνετ και ανθρώπινη αποξένωση

Επιμέλεια: Χριστόφορος Βλάχος, φιλόλογος

Σύμφωνα με την έρευνα της εταιρείας The Future Laboratory, δύο στους τρεις ανθρώπους όταν βρεθούν σε ένα μέρος όπου το κινητό τους δεν έχει σήμα ή όταν η σύνδεσή τους στο Διαδίκτυο διακοπεί λόγω βλάβης, σύντομα καταλαμβάνονται από εκνευρισμό και άγχος. Όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους ο αποκλεισμός από την τηλεφωνική ή τη διαδικτυακή επικοινωνία γεννά άγχος, οι ερωτηθέντες στην πλειονότητά τους (το 36%) το απέδωσαν στην αδυναμία επικοινωνίας με τους οικείους τους, το 31% στην αδυναμία διεκπεραίωσης των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων, ενώ το 27% στην αδυναμία επικοινωνίας με τους φίλους τους. Σύμφωνα με τον Βρετανό ψυχολόγο James Brook, προκαλείται από ένα αίσθημα αποκλεισμού από το παρόν. Οι νέες τεχνολογίες της επικοινωνίας έχουν εθίσει τους ανθρώπους σε μια διεστραμμένη αντίληψη του παρόντος. Έτσι, κάθε αποκοπή ή διακοπή επαφής με τον καλπάζοντα κόσμο των sms, των e-mail ή του Facebook, για τους περισσότερους ανθρώπους ισοδυναμεί με κοινωνική ανυπαρξία: όταν δεν επικοινωνείς, είσαι δυνητικά ανύπαρκτος! Από την άλλη πλευρά, η έρευνα αυτή έδειξε ότι ένας όχι ευκαταφρόνητος, αν και σαφώς μικρότερος, αριθμός ατόμων θεωρεί «απελευθερωτική» την προσωρινή διακοπή κάθε μορφής επικοινωνίας με την οικογένεια (29%) και με το εργασιακό περιβάλλον (28%).

Όπως με κάθε νέα τεχνολογία, φαίνεται πως το καλό ή το κακό αποτέλεσμα που αυτή μπορεί να έχει, τελικά εξαρτάται από τη χρήση που της κάνουμε. Λόγω των σχετικά λίγων περιορισμών που διέπουν τη πρόσβαση και τη χρήση του, το Διαδίκτυο παρέχει ένα καταπληκτικό φόρουμ για την ελεύθερη ανταλλαγή πληροφοριών, ιδεών και μπορεί να γίνει μέσο προσωπικών γνωριμιών για ανθρώπους που κατοικούν στα άκρα του πλανήτη. Είναι προσωπική μου πεποίθηση ότι το ανθρώπινο δυναμικό μπορεί να υλοποιηθεί μόνο μέσα από την παγκοσμιοποίηση των ιδεών και είμαι ενθουσιασμένος με τις δυνατότητες του Διαδικτύου για να αλλάξει δραματικά τη παγκόσμια κοινωνία μας προς το καλύτερο. Ωστόσο, δεν μπορώ να αγνοήσω τις πιθανές ανεπιθύμητες αρνητικές συνέπειες που αυτό φαίνεται να έχει.

Μου φαίνεται τραγικό ότι ένα τόσο ισχυρό εργαλείο όπως το Διαδίκτυο που αποτελεί μια ευκαιρία για την προώθηση της απόκτησης και εφαρμογής της γνώσης, να χρησιμοποιείται καταχρηστικά από τόσους ανθρώπους με συνέπεια τον εθισμό και τη στρέβλωση της πραγματικότητας τους. Οι εικονικές υπάρξεις και καταστάσεις που δημιουργούνται από ορισμένους χρήστες μέσα από τις on-line συζητήσεις, το σεξ στον κυβερνοχώρο, τις επισκέψεις στα καταστήματα, τα ταξίδια κ.λπ. στην πραγματικότητα είναι φαντασιωτικές διέξοδοι που επιδεινώνουν μία ήδη δυσάρεστη ψυχοπαθολογία. Πρόκειται για το είδος της εκ του ασφαλούς και ανώδυνης ή εύκολης ή επιφανειακής επικοινωνίας που δεν περιέχει φυσική επαφή ή ψυχική επένδυση στον άλλο. Όπως δεν περιλαμβάνει την αμεσότητα της γνωριμίας μαζί του. Η ανωνυμία και η απόσταση λειτουργούν προστατευτικά για το φοβισμένο να έλθει σε επαφή άτομο. Στη διαδικτυακή συζήτηση η επαφή είναι απρόσωπη. Το αίσθημα απουσιάζει. Κατ’ επέκταση απουσιάζει και το βίωμα. Ο άνθρωπος δεν αναλαμβάνει το κόστος της προσπάθειας να γνωρίσει και να επενδύσει στον άλλο. Δεν διατρέχει τον κίνδυνο να απογοητευτεί μαζί του. Στερείται, όμως, εφόσον η συζήτηση δεν καταλήξει σε φυσική γνωριμία και την πραγματική χαρά και ευτυχία της διαπροσωπικής σχέσης. Οι σχέσεις που αναπτύσσονται και παραμένουν σε διαδικτυακή μορφή είναι σχέσεις αυτοαποκλεισμού και εγκλωβισμού στο χώρο της φαντασίωσης. Δεν κοστίζει σε τίποτα η μεθαυριανή διακοπή της επικοινωνίας για τον απλούστατο λόγο ότι δεν βασίστηκε σε κάποια πραγματική ανθρώπινη σχέση αυτή η επικοινωνία. Ουσιαστικά απομακρύνει και αποξενώνει τους ανθρώπους αντί να τους φέρνει κοντύτερα.

Για όποιον αμφιβάλλει για τα υψηλότερα επίπεδα αλλοτρίωσης στα οποία οδηγεί μέσω των νέων τεχνολογιών τον άνθρωπο η κοινωνία, δεν έχει παρά να παρατηρήσει την προσκόλληση των νέων παιδιών στα ηλεκτρονικά παιχνίδια που κατεβάζουν από το διαδίκτυο, την τυποποιημένη και κωδικοποιημένη γλώσσα που χρησιμοποιούν στις μεταξύ τους επαφές και τον συχνά αυτοματοποιημένο τρόπο έκφρασης στις ζωντανές συναντήσεις τους (βλ. παράλληλες συζητήσεις μεταξύ τους και με τρίτους στα κινητά τηλέφωνα ή στα msn).

Αυτό είναι το τραγικό με το Ιντερνέτ και τα κινητά στη σημερινή άρρωστη κοινωνία μας. Δίνουν εκ του ασφαλούς τεχνητές «λύσεις» διευκολύνοντας στο μεγάλωμα της απόστασης στην μεταξύ τους επικοινωνία. Νομίζω ότι το κλειδί για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του Διαδικτύου είναι στην προηγούμενη επίτευξη ισορροπίας στη ζωή μας. Ωστόσο, όπως και τα περισσότερα πράγματα, είναι πιο εύκολο να το λες από το να το κάνεις πραγματικότητα.

Από τον ηλεκτρονικό τύπο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α1. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου (100-120 λέξεις)

Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε 70-80 λέξεις το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: «Όπως με κάθε νέα τεχνολογία, φαίνεται πως το καλό ή το κακό αποτέλεσμα που αυτή μπορεί να έχει, τελικά εξαρτάται από τη χρήση που της κάνουμε»

Μονάδες 10

Β2.

α) Ο συγγραφέας στο κείμενό του χρησιμοποιεί πολύ συχνά α’ ενικό πρόσωπο. Να δικαιολογήσετε την επιλογή του αυτή (4 μονάδες).

β) Να εξηγήσετε τη χρήση θαυμαστικού στην πρώτη παράγραφο (2 μονάδες).

Μονάδες 6

Β3. Να εντοπίσετε τους τρόπους και τα μέσα πειθούς (αν υπάρχουν) στην πρώτη και τέταρτη παράγραφο του κειμένου [ «Για όποιον… στα msn)»]

Μονάδες 4

Β4. Να αναγνωρίσετε τη συλλογιστική πορεία ολόκληρου του κειμένου.

Μονάδες 5

Β5. Να εντοπίσετε το κειμενικό είδος που ανήκει το συγκεκριμένο κείμενο.

Μονάδες 5

Β6. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: διεκπεραίωσης, δραματικά, στρέβλωση, βασίστηκε, επίτευξη

Μονάδες 5

Γ. Αφού διαβάσατε το συγκεκριμένο κείμενο στον ηλεκτρονικό τύπο, αποφασίζετε να γράψετε και εσείς ένα άρθρο που θα δημοσιευθεί στη συγκεκριμένη ιστοσελίδα, επισημαίνοντας, εκτός από την αρνητική, τη θετική πλευρά των σελίδων κοινωνικής δικτύωσης. (450-500 λέξεις)

Μονάδες 40

Διαδίκτυο

Διαδίκτυο

Επιμέλεια: Χριστόφορος Βλάχος, φιλόλογος

Το διαδίκτυο δεν είναι απόλυτα ένα «μαζικό» μέσο επικοινωνίας. Στην πράξη είναι ένα πολυπρόσωπο, μαζικό, διαπροσωπικό μέσο, με βασικό χαρακτηριστικό ότι περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές μορφές επικοινωνίας…. Το Ίντερνετ αμφισβητεί τα βασικά χαρακτηριστικά της παραδοσιακής επικοινωνιακής σχέσης ανάμεσα στην πηγή, το μήνυμα και τον αποδέκτη. Η επικοινωνία μέσω του Ίντερνετ μπορεί να πάρει πολλές μορφές, από τις σελίδες του δικτύου ή του Παγκόσμιου Ιστού, οι οποίες μπορεί να καθορίζονται είτε από μεγάλους ειδησεογραφικούς οργανισμούς που έχουν εισχωρήσει στο δίκτυο, είτε από τις ομάδες χρηστών που συζητούν μεταξύ τους για διάφορα θέματα που τους ενδιαφέρουν ανταλλάσσοντας μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Οι μορφές της επικοινωνίας στο Ίντερνετ μπορούν επίσης να αλληλοδιαπλέκονται, καθώς κάθε πόλος μπορεί να είναι ταυτόχρονα πομπός και δέκτης. Οι πομποί των μηνυμάτων ενδέχεται να αποτελούνται είτε από ένα άτομο ή μια κοινωνική ομάδα. Τα μηνύματα πάλι ποικίλλουν, μπορεί να είναι παραδοσιακά δημοσιογραφικά άρθρα ή ιστορίες που έχουν συντελεστεί σταδιακά από πολλούς ανθρώπους ή και απλές συνομιλίες. Οι αποδέκτες ή το κοινό αυτών των μηνυμάτων μπορεί, επίσης, να αποτελούνται από ένα ως πολλά -ενδεχομένως εκατομμύρια- άτομα τα οποία τη μία φορά μπορούν να παίζουν το ρόλο του δέκτη και την άλλη του πομπού των μηνυμάτων…

Γεγονός πάντως είναι ότι το Ίντερνετ αποτελεί μια νέα μορφή επικοινωνίας. Και είναι νέα, διότι μεταβάλλει την παθητική θέση που συνήθως είχε ο αποδέκτης στην επικοινωνιακή διαδικασία. Για πρώτη φορά στα χρονικά της μαζικής επικοινωνίας μπορούμε να βρούμε ένα μεγάλο αριθμό ατόμων να μεταδίδει πληροφορίες σε έναν εξίσου τεράστιο αριθμό ατόμων …. Όποιος διαθέτει έναν υπολογιστή, ένα μόντεμ και μία τηλεφωνική γραμμή μπορεί να γίνει εκδότης εφημερίδας, ραδιοφωνικός ή τηλεοπτικός παραγωγός. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επανάσταση στην ιστορία της επικοινωνίας από τότε ως τις μέρες μας. Πρόκειται για μια νέα οικονομία της πληροφορίας και την απαρχή μιας επικοινωνίας που δεν είναι μονόδρομη ή αμφίδρομη, αλλά πολυεπίπεδη, πολυπρόσωπη, μαζική και ταυτόχρονα εξατομικευμένη. Το Ίντερνετ είναι ένα μοναδικό μέσο επικοινωνίας, γιατί δεν σέβεται σύνορα και κυβερνήσεις, είναι παγκόσμιο. Είναι το μέσο στο οποίο οι υπηρεσίες θα πρέπει να αναζητηθούν ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις των συμμετεχόντων στην επικοινωνιακή διαδικασία και είναι -τέλος- το μόνο μέσο που το περιεχόμενό του μπορεί να αλλάξει, καθώς μεταδίδεται, συμφωνάμε τις ανάγκες των χρηστών.

Σ. Παπαθανασόπουλος, από τον ημερήσιο Τύπο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (70 -80 λέξεις)

Μονάδες 25

Β1. Να καταθέσετε την άποψή σας σε μία παράγραφο (80 -90 λέξεις) σχετικά με το περιεχόμενο του ακόλουθου αποσπάσματος από το κείμενο (4η παράγραφος): «Το Ίντερνετ αμφισβητεί τα βασικά χαρακτηριστικά της παραδοσιακής επικοινωνιακής σχέσης ανάμεσα στην πηγή, το μήνυμα και τον αποδέκτη»

Μονάδες 12

Β2. Να εξετάσετε τη δομή (δομικά μέρη) και τον τρόπο που αναπτύσσεται η 2η  παράγραφος: «Γεγονός πάντως είναι ότι… σύμφωνα με τις ανάγκες των χρηστών»

Μονάδες 8

Β3. Να εξετάσετε τη συνοχή της 2ης παραγράφου: «Γεγονός πάντως είναι ότι… σύμφωνα με τις ανάγκες των χρηστών»

Μονάδες 7

Β4. Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική  (και το αντίστροφο) τις παρακάτω προτάσεις:

  • «Οι πομποί των μηνυμάτων ενδέχεται να αποτελούνται είτε από ένα άτομο ή μια κοινωνική ομάδα»
  • «Και είναι νέα, διότι μεταβάλλει την παθητική θέση που συνήθως είχε ο αποδέκτης στην επικοινωνιακή διαδικασία»

Μονάδες 8

Γ. Το Διαδίκτυο αναδεικνύεται στο πιο χρήσιμο –έως απαραίτητο- μέσο μαζικής επικοινωνίας στη σύγχρονη εποχή. Σε ένα δοκίμιο (450 λέξεις -4 παράγραφοι +πρόλογος -επίλογος) να καταγράψετε τις διαφορές του από τα υπόλοιπα μέσα και να τονίσετε τους κινδύνους που εμπεριέχει για το χρήστη, οι οποίοι δεν υφίσταται στα άλλα μέσα μαζικής ενημέρωσης

Μονάδες 40

Η μεγάλη δύναμη της μικρής οθόνης

Επιμέλεια: Χριστόφορος Βλάχος, φιλόλογος

Αυτήν την περίοδο τα διάφορα κανάλια της ιδιωτικής τηλεόρασης διαφημίζουν τα νέα τους προγράμματα. Παρατηρούμε ωστόσο, ότι ο ανταγωνισμός, ο οποίος υποτίθεται ότι θα έπρεπε να συμβάλει στη δημιουργία καλύτερων προϊόντων και στον πλουραλισμό των επιλογών, οδηγεί αντίθετα σε μια διαρκή πτώση των ποιοτήτων και σε μια όλο και μεγαλύτερη ομοιομορφία.

Οι υπεύθυνοι για τα τηλεοπτικά προγράμματα υποστηρίζουν συνήθως ότι η τηλεόραση δεν είναι παρά ένας καθρέπτης της κοινωνίας μας. Πρόκειται βέβαια για ένα βολικό άλλοθι, που τους χρησιμεύει για να δικαιολογούν τις-συχνά απαράδεκτες- επιλογές τους. Οφείλουμε όμως, να αναγνωρίσουμε ότι όλοι εμείς που ασκούμε κριτική στην κακή ποιότητα των τηλεοπτικών προγραμμάτων θα ήμασταν πιο αξιόπιστοι, αν δεν επιβραβεύουμε ως θεατές αυτό που στιγματίζουμε με το δημόσιο λόγο μας. Εκτός από τη δική μας ευθύνη, υπάρχει ωστόσο και η τάση αυτών που αποφασίζουν για τα τηλεοπτικά προγράμματα να θεωρούν το κοινό περισσότερο απαίδευτο και πιο επιρρεπές στον εκχυδαϊσμό από όσο είναι στην πραγματικότητα.

Υπάρχει βέβαια πάντα η δυνατότητα να κλείνουμε την τηλεόραση που μας προσφέρει χαμηλής ποιότητας προγράμματα. Μπορούμε να υιοθετήσουμε μια κριτική ή ειρωνική στάση απέναντι στο τηλεοπτικό μέσο, χωρίς κατ’ ανάγκη να το δαιμονοποιούμε. Αν κάποιος δεν έχει τίποτε άλλο εκτός από την τηλεόραση στη ζωή του, έχει και αυτός μερίδιο ευθύνης για την απώλεια της αυτονομίας του.

Το πεδίο στο οποίο οι κριτικές αντιστάσεις είναι εκ των πραγμάτων ελάχιστες ή ανύπαρκτες και επομένως εκδηλώνεται ακόμα πιο αρνητικά η ικανότητα της τηλεόρασης να εισβάλλει παντού, είναι κυρίως εκείνο της παιδικής ηλικίας.

Πριν από μερικά χρόνια, σε ένα δημοτικό σχολείο στο Τορίνο, μια δασκάλα ζήτησε από τους μικρούς μαθητές της να μη δουν τηλεόραση για μια βδομάδα και έπειτα να καταγράψουν και να σχολιάσουν στο ημερολόγιό τους αυτήν την εμπειρία. Τα παιδιά περιέγραψαν αυτές τις επτά ημέρες σαν μια σκληρή και βασανιστική δοκιμασία. Ένιωθαν λυπημένα σα να τους είχε αφαιρεθεί το αγαπημένο τους παιχνίδι. Δεν ήξεραν τι να κάνουν στον ελεύθερο χρόνο τους, σαν να είχαν χάσει τον επιστήθιο φίλο τους, που τους συντρόφευε στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Προφανώς είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι η τηλεόραση είχε αφαιρέσει από τα παιδιά την αναρχική ελευθερία της φαντασίας και που συνοδεύει την παιδική νεότητα

Η τηλεόραση, επομένως, δεν είναι απλώς ένα ουδέτερο τεχνικό εργαλείο που αναπαριστά τον κόσμο ή «καθρεφτίζει» την κοινωνία, αλλά είναι ένα πανίσχυρο μέσο που επηρεάζει και συχνά διαμορφώνει την κρίση μας για τον κόσμο. Γι’ αυτό και το χρέος όσων διαχειρίζονται μια τέτοια δύναμη είναι να αναλογίζονται αυτοκριτικά την ηθική, πνευματική και πολιτική τους ευθύνη και να μην υποτάσσουν την εργασία τους αποκλειστικά σε εμπορικές σκοπιμότητες.

Η εξουσία που κατέχουν εμφανίζεται σαν δημοκρατική, διαλογική, μεταμφιέζεται ακόμη και σε κριτική αμφισβήτηση ή αντι-εξουσία. Είναι θεμελιωμένη με τέτοιον τρόπο ώστε να δίνει στους «υπηκόους» της την αυταπάτη της ελευθερίας. Αλλά οι ζημιές που μπορεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμα στην ελευθερία και τον πολιτισμό μιας κοινωνίας είναι ανυπολόγιστες.

Θανάση Γιαλκέτση, εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 09/10/2004

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (70-90 λέξεις)

25 Μονάδες

Β1. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο (80 -90 λέξεις) το παρακάτω χωρίο του κειμένου (3η παράγραφος): «Μπορούμε να υιοθετήσουμε μια κριτική ή ειρωνική στάση απέναντι στο τηλεοπτικό μέσο, χωρίς κατ’ ανάγκη να το δαιμονοποιούμε»

 12 Μονάδες

B2. Στην 6η παράγραφο («Η τηλεόραση, επομένως… αποκλειστικά σε εμπορικές σκοπιμότητες»), να εντοπίσετε:

α) τα δομικά της μέρη (4 Μονάδες)

β) τον τρόπο (ή τους τρόπους) που αναπτύσσεται, δικαιολογώντας την απάντησή σας (4 Μονάδες)

8 Μονάδες

B3. Να δικαιολογήσετε την εναλλαγή των προσώπων (α’ πληθυντικό και γ’ πληθυντικό) στη 2η παράγραφο («Οι υπεύθυνοι για τα τηλεοπτικά… είναι στην πραγματικότητα»)

5 Μονάδες

B4. Να βρείτε τα αντώνυμα των παρακάτω λέξεων: ιδιωτικής, ομοιομορφία, επιβραβεύουμε, απαίδευτο, αφαιρεθεί

5 Μονάδες

Β5. Να εντοπίσετε το κειμενικό είδος στο οποίο ανήκει το παραπάνω κείμενο δικαιολογώντας την απάντησή σας

5 Μονάδες

Γ. Είναι σαφές πια, στις σύγχρονες κοινωνίες, πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την τηλεόραση, καθώς η προσφορά της είναι τεράστια σε πολλές πτυχές της προσωπικότητάς του. Να καταγράψετε σε ένα δοκίμιο την προσφορά της τηλεόρασης και να εκφράσετε την άποψή σας για το πώς η τηλεόραση μπορεί να λειτουργήσει αποκλειστικά θετικά για το δέκτη (600 λέξεις)

40 Μονάδες